Tag Archives: Creative Commons

Creative Commons-eko semaforoa

2012(e)ko abenduak 23 23:34 / 3 iruzkin / Txopi

Azken asteotan Maite Goñirekin izandako hartu-emanari esker, orain dela urte batzuk sortu nuen Creative Commons-eko semaforoa hobetu daitekela jakin dut. Beraz, bigarren bertsio eguneratua argitaratzen dut gaur:

creative commons semaforoa

Irudi originala

Egin nuen lehenengoaren oso antzekoa da. Goreneko postuan, copyright murriztaileena dago. Gero Creative Commons-eko lizentzia ezagunenak datoz:

CC BY-NC-ND. Creative Commons Aitortu-EzKomertziala-LanEratorririkGabe lizentzia.
CC BY-NC-SA. Creative Commons Aitortu-EzKomertziala-PartekatuBerdin lizentzia.
CC BY-NC. Creative Commons Aitortu-EzKomertziala lizentzia.
CC BY-ND. Creative Commons Aitortu-LanEratorririkGabe lizentzia.
CC BY-SA. Creative Commons Aitortu-PartekatuBerdin lizentzia. Hau, Creative Commons-eko lizentzia guztietatik copyleft motako lizentzia dei daitekeen bakarra da.
CC BY. Creative Commons Aitortu lizentzia.

Jabetza publikoa

Eta beheren, CC0 eskaintza dago (Creative Commons Zero). Azken hau ez da lizentzia bat, eskaintza bat baizik. Bien artean desberdintasun legala dago baina abokatua izan ezean interes gutxi duen zerbait da. Edozein kasutan, Creative Commons Zero deritzonaren helburua, lana jabetza publikoan uztea da.

Argitu beharra dago, lan bat jabetza publikoan egotea munduko leku guztietan berdin-berdin ez dela ulertzen. Orokorrean bai, edonork lan hori hartu eta argitaratu, zabaldu, aldatu eta abar egin bait dezake, inori inolako baimenik eskatu gabe. Baina berezitasun batzuk badira, adibidez, AEBetan, egile batek zuzenean bere lana jabetza publikoan utz bait dezake, baina Europar Batasuneko legedietan, ukaezinak diren “eskubide moralak” deritzonak daude (adibidez, Espainiar estatuan, egileak bere lanaren osotasuna errespetatua izan dadin duen eskubidea). Ezberdintasun horiek ekiditzeko, Creative Commons-ek CC0 eskaintza sortu zuen, non egileak lanarekiko izan ditzakeen eskubide guztiei uko egiten dien, baina ohartxo batekin: legeak ahalbidetzen duen neurrian.

Semaforoaren aurreko bertsioan agertzen zen PD aukera, semaforoaren bertsio honetatik kendu da, AEBetan bakarrik erabiltzeko pentsatua zegoelako eta Creative Commons berak azaltzen duen bazala, 2010ean aukera hau kentzea erabaki zuelako.

Kolore sailkapena

Bukatzeko, koloreen zergatia azalduko dut. Denok ezagutzen dugun copyright lizentzia arrunta, oso murriztailea da eta lanarekin ezer gutxi egiten uzten du. Horregatik jarri dut aukera hau semaforoaren alde gorrian. Alde horian berriz, CC lizentzia batzuk jarri ditut. Lizentzia hauek ez dira hain murriztaileak, egoera batzuetan edo baldintza batzurekin, lanak kopiatu, aldatu edo argitaratzeko aukera ematen bait dute.

Baina lanak libretzat hartzeko, behar baino murrizketa gehiagorik ezin dute izan. Horregatik agertzen dira BY-SA, BY eta CC0 semaforoaren alde berdean. Askea zer den eta zer ez sailkatzeko erabiltzen dudan muga hau, ez da nik asmatutakoa. Esparru askotako jendeak adostutakoetan oinarrituz egina da. Software askearen, lan kultural askearen eta jakintza irekiaren definizioen arteko bateragarritasuna ikusita, ez da harritzekoa Creative Commons berak, eskaintzen dituen aukera batzuk lan kultural libreentzako aproposak bezala markatu izana. “APROBED FOR Free Cultural Works” zigilua dutenak, semaforoaren alde berdean daudenak dira hain zuzen.

Irudi berriaren iturri fitxategia:

creativecommons-semaforoa-2.svg

Oharra (2012/12/26): Unairi esker, Euskarazko Wikipediak Creative Commons artikuluan, semaforo honen bertsio berria erakusten du gaurtik aurrera.

Beste hizkuntzak: castellano, english

/ Etiketatua: cc0, creative commons, jabetza intelektuala, jabetza publikoa, SVG

Informazio askearen onurak eta erronkak EHU/UPV-n

2011(e)ko martxoak 16 23:34 / / Txopi

Gaur, 2011ko martxoaren 16a, Dokumentazioari eta Informaziorako Sarbide Askeari buruzko Jardunaldiak hasi dira Euskal Herriko Unibertsitateko Leioako kanpusean, zehazki Kazetaritza Fakultatean. Nik hitzaldi batekin hartu dut parte. Jardunaldiek bihar ere aurrera egingo dute eta nik tailer bat eskainiz hartuko dut parte.

Jardunaldi osoen egitaraua eta nik gaur ateratako argazki batzuk Indymedian eskuragarri daude.

Nire gaurko hitzaldiaren izenburua “Informazio askearen onurak eta erronkak” izan da eta hauek dira jorratzen saiatu naizen gai nagusiak:

Informazioaren digitalizazioa
Formatuak
Gailuak
Lizentziak
Gordailuak
P2P

Erabili dudan aurkezpena hemen argitaratzen dut:

20110316InformazioAskea-EHU.pdf (3 MB)

20110316InformazioAskea-EHU.odp (6 MB)

Beste hizkuntzak: castellano

/ Etiketatua: creative commons, eduki libreak, formatu irekiak, gailuak, hitzaldia, jabetza publikoa, kazetaritza, leioa, upv/ehu

Creative Commons: sortzaile ororentzako tresna egokia

2010(e)ko apirilak 29 17:34 / / Txopi

Internet gero eta hedatua dagoen garai honetan, askok Creative Commons hitza entzunda izango dute, hainbat hitz berrirekin batera. Baina gutxiago izango dira Creative Commons delakoa zehatz-mehatz zer den dakitenak. Jarraian, lizentzia sorta hauek zer diren era praktikoan azaltzen saiatuko gara.

creative commons
Tyler Stefanich (CC BY 2.0)

Orain dela hamar bat urte, teknologia berriak erabiltzen zituzten gero eta sortzaile gehiagorentzat ohiko copyright lizentzia murriztaileek sormena mugatu eta eragozten zutela konturatu zen Lawrence Lessig izeneko abokatu estatubatuarra. Izan ere, gero eta musikari, marrazkilari, idazle eta sortzaile gehiagok ordenagailuak erabiltzen zituzten beren lanak sortzeko eta Interneti esker lan horiek inoiz ez bezala zabaldu, trukatu eta konbinatzen zituzten. Ohiko copyright lizentzia murriztaileak lan bakoitzaren egilea kontaktatu eta aurretiaz baimena lortzera behartzen du, baina praktikan gero eta sortzaile gehiago erabilera batzuk (edo guztiak) baimentzeko prest zeuden.

Hori dela eta, software librearen garatzaileek egiten zuten bezala, kultura alorreko gero eta sortzaile gehiago beraien lanei ohar desberdinak eransten hasi ziren: “Abesti honen egileak nahi duen orori bertsioak eta nahasketak egiteko baimena ematen dio”, “Argazki hau kopiatzeko baimena daukazu, erabilera komertzialerako ez den bitartean”, “Liburu honen itzulpenak egiteko baimena aurretiaz ematen da, jatorrizko egilea aipatzen den bitartean”, eta abar.

Software librearen alorrean ondo pentsatutako lizentzia batzuk zeuden (GPL, LGPL eta FDL, besteren artean) eta programatzaileen beharrak era egokian asetzen ziren. Kultura alorreko lanetan, berriz, ez zegoen irizpide komunik eta musikari, argazkilari, idazle eta marrazkilari bakoitzak bere lizentzia propioa asmatzen zuen. Zuzenbideko testuetan askotan gertatzen den bezala, batzuetan arazoak sortzen ziren, egileak esan nahi zuena eta hirugarren batek lana erabiltzerakoan ulertu zuena berdina ez zelako, lizentzia oharretan hutsuneak egoten zirelako eta abar.

Lawence Lessig abokatua

2001. urtean, Lawrence Lessig izeneko abokatu estatubatuar batek, gorde eta baimendu daitezkeen eskubideak era errazean eta argian gorde eta baimentzeko copyright lizentzia sorta bat idatzi zuen eta Internet bidez Ameriketako Estatu Batuetako ahalik eta sortzaile gehienei lizentzia hauek erabilgarri zeudela jakinarazteari ekin zion. Lizentziak abokatu batek idatziak izanik, sortzaileek gogokoago zuten lizentzia aukera zezaketen, etorkizunean arazo legalak izateko aukerak oso txikiak zirela jakinik.

Arrakasta bat-batekoa izan zen eta Creative Commons lizentziez gain, irabazi asmorik gabeko Creative Commons erakundea ere sortu zen, lizentziak munduko txoko guztietara moldatu eta zabaltzeko talde gero eta handiagoarekin. Gaur egun, Creative Commons lizentziak munduko hainbat legeriara eta hizkuntzara moldatu dira, baita Frantziar zein Espainiar estatuetako legedietara eta baita Aitorren hizkuntz zaharrera ere. Creative Commons lizentziak Gipuzkoako Foru Aldundiari esker euskaratu ziren orain dela urte batzuk.

Onarpena Euskal Herrian

Lizentziak euskaratu aurretik eta ondoren, zenbatezinak dira zorionez copyright murriztailea albo batera utzi eta oraingo garaiak eskatzen duen malgutasuna aprobetxatzen duten Euskal Herrian sortutako lanak. Wikipedia euskaraz webguneko testuak eta irudiak (BY-SA), MusikHerria diskoetxeko diskoak (BY-NC-SA), argazkiak.org webguneko argazkiak, Joakin Balentziaren azken liburua (BY-SA), Kerobia taldearen azken diskoa (BY-NC-SA) eta beste hainbat eta hainbat bideo, film labur, ipuin, artikulu, liburu, bertso, argazki, irudi, soinu, marrazki eta abarrek Creative Commons lizentzia bat dute.

Gero eta instituzio publiko, enpresa eta norbanako gehiagok, beraien lanetarako Creative Commons lizentzia desberdinak aukeratzen dituzte, komunitateari on eginez beren buruari ere mesede egiten diotela ulertu baitute. Oraindik askok kontrakoa pentsatu arren, software libreko euskal enpresek erakutsi duten bezala, sortutako kantu, liburu eta abarren kopiak egitea baimenduz etekin ekonomiko berdinak lortzen dira. Eta kasu batzutan mozkin handiagoak, norbere lana erakutsiz eta zabalduz beste batzuk baino arreta eta onarpen handiagoa lortzen baita hedabideetan eta sarean, eta horrek salmenta gehiago dakartza.

Aukera desberdinak

Esan bezala, Creative Commons ez da lizentzia bat, lizentzia sorta bat baizik eta Lessigi bururatu zitzaion modulu sistemari esker, edonorentzat erraza da gogokoen duen Creative Commons lizentzia aukeratzea. Lizentzia bakoitzak bi bertsio ditu: abokatuei zuzendutako testu legal eta aspergarri bat, eta edonork ulertzeko moduko testu labur-labur eta argi bat.

Lizentzia guztiek badute ezinbesteko baimen bat, lana kopiatzeko baimena alegia. Eta gero badira hauta daitezkeen lau baldintza edo betebehar. Lehen baldintza lanaren egiletza aitortu behar izatea da (BY laburdurarekin ere ezagutzen dena). Hau da, lana kopiatu edo lan eratorri bat egiten duenak, ezinbestez, egilea nor den aipatu behar du. Lana PDF formatuan dagoen liburu bat bada, segur aski baldintza hau betetzea oso erraza izango da, egilearen izena fitxategi barruan egongo baita. Baina lana argazki edo irudi bat bada eta egileak bere izena argazkian txertatu ez badu irudia ez zikintzeko, irudi horren kopia nonbaiten argitaratzen dugunean, jatorrizko egilearen izena aipatu beharko dugu irudiaren aldamenean edo beste era argi batean.

Jatorrizko lanaren lan eratorri bat egiten duena, lan berri horren egilea izango da, baina oinarri hartu duen lanaren egilea nor den aipatu beharko du falta gabe, bestela ez baititu egilearen eskubideak beteko eta, beraz, jabetza intelektualaren legedia hautsiko du, copyright arruntarekin gertatzen den bezala.

Bigarren baldintza lanaren erabilera komertziala egiteko debekua da (NC laburdurarekin ere ezagutzen dena). Hau da, lana kopiatu daiteke eta lan eratorriak egin daitezke, baina betiere, helburu komertzialekin ez bada. Erabilera komertziala dagoen ala ez erabakitzeko nolabaiteko diru trukerik dagoen ala ez begiratzen da, eta beraz, kopiak ezin saltzeaz gain, beste erabilera asko ere debekatzen ditu baldintza horrek: adibidez, publizitate bannerren bitartez lau ogerleko jasotzen dituen webgune batetan NC baldintza duten Creative Commons lizentziadun lanak ezin dira zabaldu.

Hirugarren baldintza lan eratorririk ez baimentzea da (ND laburdurarekin ere ezagutzen dena). Hau da, zuk argitaratutako lanaren bertsiorik, itzulpenik edo nahasketarik ezin da egin, zuk espresuki baimena eman ezean.

Eta laugarren baldintza, lana baimen berarekin partekatu beharra da (SA laburdurarekin ere ezagutzen dena). Hau da, lana kopiatuz gero edo lan eratorriren bat eginez gero, lan horrek ere zuk aukeratutako lizentzia berdina izan behar du. Baldintza hau birikoa dela esaten da, jartzen duen mugak, lan horretatik sortutako emaitzek ere Creative Commons lizentzia izango dutela ziurtatzen baitute. Baldintza hau erabili ezean, zure lana kopiatzen duen batek copyright murriztailearekin edo beste edozein lizentziarekin argitara dezake, betiere zure egiletza errespetatuz, baina zuk jatorrian emandako askatasunak kenduz. Baldintza horien konbinaketak eginez, hauek dira Creative Commons lizentziarik garrantzitsuenak: Aitortu (BY), Aitortu-Partekatu baimen beraren arabera (BY-SA), Aitortu-Lan eratorritik gabe (BY-ND), Aitortu-Ez merkataritzarako (BY-NC), Aitortu-Ez merkataritzarako-Partekatu baimen beraren arabera (BY-NC-SA) eta Aitortu-Ez merkataritzarako-Lan eratorritik gabe (BY-NC-ND).

Udako opor hauetan gustuko duzun argazkiren bat edo beste ateratzen baduzu eta nonbaiten argitaratuko badituzu, zergatik ez diezu Creative Commons lizentzia bat jartzen? Agian norbaitek bere blogean edo Wikipedian sartuko du… NC baldintza aukeratzen ez baduzu, zure argazkia GAUR8ko hurrengo zenbakian ager daiteke… Eta bertso bat idazten baduzu, zergatik ez Creative Commons lizentzia bat aukeratu betiko copyright murriztailearen ordez? Agian norbaitek zure bertsoa berea egin eta norbaitek argitaratuko du zure izena aipatuz… Edo musikari batek zure bertsoa abes dezake…

Blog bat ez duzu izango, ezta? Badakizu ezer jarri ezean zure blogean idazten duzun guztiak copyright murriztailea duela eta zurekin harremanetan jarri ondoren zure baimena jaso ezean zuk esandakoak ezin direla berrerabili? Anima zaitez zu ere euskal herritar gero eta gehiagok egiten duten bezala, eta ekiozu informazioaren gizartea eraikitzeari. Internet bitartez jasotzen dituzun eduki guztiekin, ekarpen batzuk egin baditzakezu, txikiak badira ere, zergatik ez egin? Aurrera eta erabili Creative Commons lizentziak!

Lan honen lizentzia: Creative Commons Aitortu-Partekatubaimen beraren arabera 3.0

Informazio gehiago:

Creative Commons

Argitaraketa: Artikulu hau GARA egunkariko GAUR8 larunbateko gehigarrirako prestatu nuen eta 2009ko abuztuaren 21ean argitaratu zen.

Erlaziodun artikuluak:

Creative Commons Zero (CC0)

/ Etiketatua: creative commons, gara, gaur8, jabetza intelektuala, kerobia, lawrence lessig, musikherria, wikipedia

Ideia baten jabe izan zaitezke?

2010(e)ko apirilak 3 19:31 / 3 iruzkin / Txopi

the forges of vulcan
Irudi originala

Ordenagailuak eta Internet direla eta, jabetza intelektualaren inguruan gauza asko ari gara ikasten azken urteotan. Inprenta sortu aurretik, lan intelektualak inongo mugarik gabe kopiatu, eraldatu eta partekatzen ziren. Shakespearek eta bere garaikideek antzezlanak elkarri nola kopiatzen zizkioten lan intelektuala ulertzeko era askeago horren seinale zen. Baita gaur egun ipuinak, kantuak, sukaldeko errezetak eta beste lan intelektual batzuk partekatzen jarraitzeko dugun modua ere.

Inprenta sortu ondoren, inprimatzen ziren kopiei mugak jartzen hasi ziren eta, azken bi mendetatik hona, ohikoa bihurtu da musika, literatura, argazkigintza, zinemagintza eta abarretan eskubide guztiak erreserbatzea; hau da, lan intelektual orori copyright murriztailea ezartzea.

Baina esan bezala, gailu elektronikoak eta telekomunikazioak egoerari buelta berri bat ematen ari dira, lan intelektualen erabilera kontrolatzea guztiz ezinezkoa bihurtu baitute. Asmakizun teknologiko horiei esker, inoiz ez bezala, denok izan gaitezke eta gara sortzaileak, ez bakarrik hartzaileak edo kontsumitzaileak. Gainera, era guztietako edukiak hamaika eratara parteka ditzakegu, bat-batean eta partekatze horretan kalitate tantarik galdu gabe.

Horiek horrela, azken bi mendeetan Euskal Herrian jabetza intelektualaren aurrean izan dugun jarrera aldatzen ari da. Oso azkar gainera. Jendeak, bere telefono mugikorrarekin ateratako argazkiak Facebookera igo nahi ditu bere lagunek ikus ditzaten. Argazkizale askok eta gero eta argazkilari profesional gehiagok, Flikr erabiltzen dute beraien argazkiak erakusteko eta besteengandik ikasteko. Musika taldeek berriz, Myspacera igotzen dituzte beraien kantuak, beraien jarraitzaileek entzun ditzaten eta baita kontzertuak lortzeko bide onenetakoa dela dakitelako. Informatikari askok ere, beraien programak guztiz libre argitaratzen dituzte Interneten. Zinemagileak eta idazleak ere hasiak dira beraien lan intelektualak, ezkutatu beharrean, ahalik eta gehien zabaltzen.

Materiala eta intelektuala

Egile argitsuenak, beraien lan intelektualak zabaltzearen garrantziaz jabetu dira jada (Coldplay musikariak, Paulo Coelho idazlea eta abar luzea), baina oraindik badira jabetza intelektuala altxor sakratuena bezala ikusten dutenak. Oraindik ere beraien lanari etekin handiena ateratzeko bidea egile eskubideak zorrotz-zorrotz ustiatzea dela uste dutenak. Errepasatu ditzagun gaur egun jabetza intelektualaren inguruan mantentzen diren mito oker batzuk, gauzak zenbat aldatu diren jabetu gaitezen.

Objektu materialen jabe izateak zer esan nahi duen ederki ulertzen dugu. Objektu material bakoitza bakarra delako eta pertsona batek badauka besteek ezin dutelako eduki (aulki bat, liburu bat). Gainera, objektu materialak kopiatzea hain da garestia, askotan, objektua berriz zerotik egitea hobe dela (aulki baten kopia, liburu baten fotokopia).

Eduki digitalekin ez da horrelakorik gertatzen. Informatikari esker, eduki digitalak kopiatzea hain da erraza, arina eta merkea, ia esfortzurik egin gabe zabaldu ditzakegula (gure azken bidaiako argazkiak lagun guztiei e-postaz bidaltzea, erosi dugun azken musika CDa gure MP3ra pasatzea edo lagunekin P2P bitartez partekatzea). Lehen, gure ingurukoekin errezetak partekatzen genituen bezala, orain era guztietako eduki intelektualak parteka ditzakegu. Eta hori da hain zuzen egiten duguna. Auzia hurrengoa da: errealitatea diren aukera horiek indarrez mugatzeak zentzua al du?

Nire ustez ez. Eduki birtualei objektu fisikoen legeak ezarri nahi izateak ez du zentzurik. Baina kontuz, ezta alderantziz ere. Inori ez zaio bururatzen (oraindik), aulki bat e-postaz bidaltzerik, ez eta paperezko liburu oso baten fotokopia segundo erdian eta gainera doan egiterik. Baina horrela egitea posible balitz, zentzua izango al luke aukera horiek indarrez mugatzeak?

Ba nire ustez, horrek ere ez luke zentzurik izango. Are gehiago esango dut: gizarte osoarentzat hain mesedegarriak izango liratekeen aukerak indarrez murriztea axolagabekeria galanta izango litzateke. Eduki birtualek berez dituzten aukerak murriztea ere, gizartearen ikuspegi oso batetik, axolagabekeria galanta da.

Erregistroa beharrezkoa da?

Lehen copyright legea sortu zenean, lan baten erabilera murriztea nahi baldin bazen, espresuki erregistratu behar zen. Baina 1886. urtetik ona, Bernako hitzarmena dela eta, Euskal Herrian edozein lan intelektual sortzen den momentuan bertan, lan hori guztiz babestua geratzen da. Ipuintxo bat idatzi eta jarraian kaxoi batetan gordetzen badugu ere, egilearen baimenik gabe lan horrekin ezin da ezertxo ere egin (ez argitaratu, ez kopiatu, ez itzuli, ez ezer).

Egile batek, lan baten egilea dela errazago frogatzeko (eta beraz lan horren egile eskubideak bereak direla frogatzeko), jabetza intelektualaren erregistro batera jo dezake, baina aukera hori guztiz hautazkoa da. Etorkizunean lan horren egiletza kolokan egonez gero eta epaiketa batetara helduz gero, lana berea bezala erregistratu zuenak irabazteko aukera gehiago izango ditu. Erregistroen funtzionamendua ondokoa da: diru bat ordaindu ondoren, egilearen nortasuna egiaztatu eta lana bera aztertu ondoren, egiletasunaren froga bezala balio du. Prozedura nahiko zaila eta garestia da eta praktikan oso gutxik erabiltzen dute.

safecreative.org
Irudi originala

Espainiar eta frantziar estatuek, jabetza intelektualaren erregistroa eskaintzen dute egileentzako hautazko zerbitzu bezala. Hala ere, eduki digitalentzako, SafeCreative.org bezalako erregistro modernoak ere badaude gaur egun. Erregistro hori doakoa da, erosoa da (den-dena Internet bitartez egin daiteke) eta lanen egiletza bera erregistratzeaz gain, lanen lizentzia ere kontutan hartzen du, Creative Commons lizentziak barne.

Espainiar legearen arabera, gauza jakina da irabazi-asmorik gabe egiten bada, egilearen baimenik gabe lan intelektual bat Internetetik deskargatzea ez dela delitua. Lobbyek hedabideen bitartez hain presio handia egingo ez balute, gaur egun jende guztiak jakingo luke hori. Baina ez da horrela. Telebistan eta egunkarietan etengabe entzun eta irakurtzen dugu P2P sareetatik musika eta filmak jaistea legearen aurkakoa dela (baita beste hainbat gauza itsusi ere).

Ez hori bakarrik, Espainiako Gobernuak, bere kultura eta justizia ministerioen bitartez, alokairurako eta salmentarako DVD guztietan gezurrez betetako iragarkiak txertatzen ditu. Horietan, Internet bitartez film bat eskuratzea (“pirateatzea”), kalean dioan bati zorroa lapurtzearekin parekatzen dute. Internet bitartez gure etxean film bat deskargatzea delitua dela esaten dute. Hori guztia publizitate engainagarria da eta gizartearen ikuspegi orokor batetik kaltegarria izateaz gain, legalki sala daitekeen zerbait ere bada…

Mito gehiago

Ia leku gabe gara dagoeneko, baina badira jabetza intelektualari buruzko beste hainbat mito ere: deskarga bakoitza lapurreta bat da, deskarga bakoitza salmenta galdu bat da, pirateriagatik eta top mantagatik dago kanon digitala, kanonekin batutako dirua egileentzat da, argazki kamerek ez dute kanon digitalik ordaintzen, copylefta copyrightaren kontrakoa da, aipamen eskubidea ez da hezkuntzara eta zientziara mugatzen, lanei lizentzia libreak jarriz diru gutxiago irabazten da, SGAEk egileak defendatzen ditu, musika disko bat grabatzeko SGAEn izena emanda egon behar da, SGAEtik ateratzea ezinezkoa da, egile elkarteek ezin dituzte Creative Commons lizentziak kudeatu, jabetza intelektualaren inguruko negozio ereduak ez dira aldatzen ari, eta abar.

Aipatu ditudan mito horietakoren bat okerra zergatik den jakin nahi baduzu edo bestelako zalantzarik izanez gero, galdetu lasai, gai banaiz, oso gustura erantzungo dizuet eta.

Argitaraketa: Artikulu hau GARA egunkariko GAUR8 larunbateko gehigarrirako prestatu nuen eta 2009ko apirilaren 24an argitaratu zen.

Erlaziodun artikuluak:

/ Etiketatua: creative commons, gara, gaur8, jabetza intelektuala, mitoak, p2p, safecreative, sgae

Jabetza intelektuala eta teknologia berriak UPV/EHU-n

2010(e)ko otsailak 19 1:24 / / Txopi

2009ko maiatzaren hamabostean Euskal Herriko Unibertsitateko (UPV/EHU) kanpus birtualak antolatzen dituen konferentzia ziklo batetan parte hartu nuen. Hitzaldi hauek OpenCourseWare proiektuaren barnean antolatu ziren (proiektu honetan munduko 100 unibertsitatetik gora hartzen dute parte).

Nire hitzaldia Leioako unibertsitatetik eman nuen eta bideokonferentzia bitartez Unibertsitateko beste kanpus batzuetatik jarraitu ahal izan zen (Bilbo, Donostia, Gasteiz, …). Oker ez banago, galderetako batzuk Eibarretik egin zizkidaten.

Hitzaldiaren izenburua “Jabetza intelektuala eta teknologia berriak” izan zen eta batek baino gehiagok suposatuko duenez, teknologia berriek orokorrean eta Internetek zehazki gure gaur egungo sare-gizartean eragiten ari diren aldaketei buruz hitz egin nuen, beti ere jabetza intelektualaren alorrari dagokionez. Batez ere gai hauei buruz mintzatu nintzen:

Jabetza publikoa
Copyright
Copyleft
Egile eskubideak
Jabetza intelektualaren legea
Creative Commons

Beste hitzaldi batzutan aztertu izan ditudan gaia beraz.

Konferentziaren bideoa (64 minutu) unibertsitatearen webgunean eskuragarri dago eta erabili nuen aurkezpena hemen argitaratzen dut:

20090515JabetzaIntelektualaTeknologiaBerriak.pdf (3 MB)

20090515JabetzaIntelektualaTeknologiaBerriak.odp (4 MB)

Gezurra dirudi baina ia urte bat igaro da hitzaldia eman nuenetik eta oraindik materiala argitaratu gabe neukan. Esaera zaharrak dioen bezala, hobe berandu sekula baino Pilatzen ari zaizkidan beste material batzuk laster argitaratzea espero dut. Sentitzen dut atzerapena eta material hau norbaiti baliagarria izatea espero dut!

Beste hizkuntzak: castellano

/ Etiketatua: creative commons, eduki libreak, hitzaldia, jabetza intelektuala, jabetza publikoa, leioa, upv/ehu

Creative Commons Zero (CC0)

2009(e)ko maiatzak 3 22:40 / 13 iruzkin / Txopi

cc0

Creative Commonsek lizentzia/ziurtagiri berri bat atera du, CC0 izena duena. Dauden lizentzia ugariekin, beste bat gehiago zertarako behar den galdetuko dio bere buruari batek baino gehiagok. Ba ziurtagiri honek hutsune garrantzitsu bat betetzen du, izan ere, munduko legedia askok jabetza publikoa onartu (eta babestu) egiten dute, baina egileei ez diete aukerarik ematen beraien lanak zuzenean jabetza publikoan jartzen. Legedia bakoitzak arautzen duen epe bat itxaron beharra dago lan horiek jabetza publikoan sar daitezen.

Ziurtagiri honek hutsune garrantzitsu bat betetzen du, izan ere, munduko legedia askok jabetza publikoa onartu (eta babestu) egiten dute, baina egileei ez diete aukerarik ematen beraien lanak zuzenean jabetza publikoan jartzen

Amerikar Estatu Batuetako legediak, egileek lanak zuzenean jabetza publikoan uztea ahalbidetzen du eta horretarako sortu zuen Creative Commonsek CC PD ziurtagiria. Baina Europan (Frantziar eta Espainiar estatuak barne), aukera hau ez da aurreikusten eta egileok ezin ditugu gure lanak guztiz askatu. Egilea hil eta 70 urte itxaron behar dira horretarako.

cc public domain

Egoera honen aurrean, nik guztiz legezkoa ez den zerbait egitea erabaki nuen: naiz eta legeak ez aurreikusi, nik sortutako edukiak jabetza publikoan uzten ditudala esatea. Gaur arte, hau izan da webgune honetako oinean agertzen zen azalpena: “Webgune honetako eduki guztiak, bestelakoa ohartarazi ezean, jabetza publikoan uzten dira.”

Baina hau egitea arriskutsua da, legeak dioenaren aurka doan zerbait jarriz gero, nik jarritako oharra baliogabetzat hartu bait zitekeen eta beraz, hori jartzea ezer ez jartzea bezala hartu liteke. Hau da, ikuspegi legal zorrotz batetik, eduki guztiak copyright murriztailea dutela ulertu daiteke.

Hori konpontzeko, aukeran dauden lizentzia legal guztien artean askeenatako bat aukeratu nezake (adibidez CC BY lizentzia), baina kasu horretan, nik nahi ez nituen betebeharrak gehitzen egongo nintzateke, eta hori zen hain zuzen nik saihestu nahi nuena. CC BY lizentziaren kasuan, norbaitek nik sortutako testu, argazki edo irudi bat erabiltzen duen bakoitzean, ezinbestez, nire egiletasuna aipatu behar du.

Beraz, nik sortutako edukiek ahalik zabalkunde handiena izan zezaten, lege ohar zehazgabe hori erabiltzea erabaki nuen. Noski, nik bezala, bai Europan, bai munduko txoko askotan erabaki bera hartu duten jende asko dago. Gu guztiontzat hain zuzen sortu du Creative Commonsek CC0 ziurtagiria (CC0 ez da lizentzia bat, baizik eta, jabetza publikoaren lege oharra bezala, ziurtagiri bat).

pantaila argazkia

Oraindik euskaraketa ofizialik ez duen testu honek, ondokoa dio gutxi gora behera: “Dokumentu honi lan bat esleitu dion pertsonak, bere lana komunitateari eskaini dio, jabetza intelektualaren legearen arabera izan ditzakeen eskubide guztiei uko eginez, eta baita erlazioa izan dezaketen beste edozein egile eskubideri ere, beti ere, legeak ahalbidetzen duen neurrian.”

Hau da, egileak lanaren gainean izan ditzakeen eskubide guztiei uko egiten die, eta legeak eskubide guztiei uko egiten uzten ez badio, ba ukatu ditzakeen eskubide guztiei behintzat bai.

Hemendik aurrera, webgune honek bere oinean azalpen hau izango du: “Webgune honetako eduki guztiak, bestelakoa ohartarazi ezean, legeak ahalbidetzen duen neurrian, jabetza publikoan uzten dira.”

Espainiar estatuko jabetza intelektualaren legearen arabera, egileek eskubide mota bi dituzte: eskubide moralak, ukatu ezin direnak, eta ustiapen eskubideak, egileak erabili, norbaiti utzi edo besterik gabe ukatu egin ditzakeenak. Lan bat jabetza publikora heltzen denean, ustiapen eskubideak iraungi egiten dira eta eskubide moralak, oinordekoek jasotzen dituzte edo hauek argi ez egotekotan, erakunde publikoek (teorian behintzat horrela da).

Ustiapen eskubideei uko egitea, lan bat jabetza publikoan uztea bezala dela pentsa daiteke, baina ez da horrela

Beraz, ustiapen eskubideei uko egitea, lan bat jabetza publikoan uztea bezala dela pentsa daiteke, baina ez da horrela. Izan ere, Espainiar estatuko legediaren arabera (Europa osoan bezalatsu), egilea hiltzen denean lana ez da jabetza publikoan sartzen. Beste 70 urte gehiago igaro behar dira horretarako, eta bitartean, egilearen oinordekoek kudeatzen dituzte lanaren inguruko eskubide guztiak. Beraz, naiz eta egileak, bizirik dagoela, ustiapen eskubideei uko egin, bera hildakoan, oinordekoek, legalki lanarekiko eskubide guztiak jasotzen dituzte eta ustiapen eskubideak beste era batera erabil ditzakete.

Amerikar Estatu Batuetako legediak egiten duen bezala, egile batek lan bat jabetza publikoan uztea aurreikusi ezean, ez dago inolako lizentziarik ez ziurtagiririk lan bat aurretiaz benetan jabetza publikoan uzten duena

Laburbilduz, Amerikar Estatu Batuetako legediak egiten duen bezala, egile batek lan bat jabetza publikoan uztea aurreikusi ezean, ez dago inolako lizentziarik ez ziurtagiririk lan bat aurretiaz benetan jabetza publikoan uzten duena. Beraz, aukera ona izan daiteke CC0 bezalako lege ohar bat erabiltzea, azaldutako arrazoiengatik eta baita beste batzurengatik ere:

Egileak ahalko balu, lana jabetza publikoan utziko zukeela argi uzten duelako,
Ziurtagiri hau ikuspuntu unibersal batekin sortu delako eta lan bakoitzari dagokion legediaren zehetasunetan sartzen ez delako,
Eta azkenik, etorkizunean legedia aldatuz gero, naiz eta egileak bere garaian lana jabetza publikoan utzi ezin izan, horrelako lege ohar bati esker, lana bide arruntetik baino azkarrago jabetza publikora heltzeko aukera irekita dagoelako…

Bukatzeko, hona hemen Creative Commons-ek ematen dituen aukera desberdinak, askeak diren (berdea) ala ez, copyleft diren ala ez eta abar laburbiltzen duen irudi eguneratua:

creative commons lizentziak

Artikulu honetan agertzen diren irudi originalak SVG formatu irekian eskuratu nahi dituenak, hemen dauzka:

creativecommons-semaforoa.tar.gz (93 KB)

Informazio gehiago:

Erlaziodun artikuluak:

Beste hizkuntzak: castellano, english

/ Etiketatua: cc0, creative commons, jabetza intelektuala, jabetza publikoa, meta, SVG

Tag Archives: Creative Commons

Creative Commons-eko semaforoa

Jabetza publikoa

Kolore sailkapena

Informazio askearen onurak eta erronkak EHU/UPV-n

Creative Commons: sortzaile ororentzako tresna egokia

Lawence Lessig abokatua

Onarpena Euskal Herrian

Aukera desberdinak

Ideia baten jabe izan zaitezke?

Materiala eta intelektuala

Erregistroa beharrezkoa da?

Mito gehiago

Jabetza intelektuala eta teknologia berriak UPV/EHU-n

Creative Commons Zero (CC0)

Azken iruzkinak

Azken bidalketak

Tag Archives: Creative Commons

Creative Commons-eko semaforoa

Jabetza publikoa

Kolore sailkapena

Informazio askearen onurak eta erronkak EHU/UPV-n

Creative Commons: sortzaile ororentzako tresna egokia

Lawence Lessig abokatua

Onarpena Euskal Herrian

Aukera desberdinak

Ideia baten jabe izan zaitezke?

Materiala eta intelektuala

Erregistroa beharrezkoa da?

Mito gehiago

Jabetza intelektuala eta teknologia berriak UPV/EHU-n

Creative Commons Zero (CC0)

Azken iruzkinak

Azken bidalketak

Etiketak